Ο Γκρέκο ως αρχιτέκτων

el grecoΟ Ελ Γκρέκο αρχιτέκτονας; Ακόμα και ξυλουργός; Ακριβώς. Για όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να βρεθούν στο Τολέδο για τη συγκλονιστική έκθεση ογδόντα έργων του, με αφορμή τη συμπλήρωση τετρακοσίων χρόνων από το θάνατό του (7 Απριλίου 1614), υπάρχει αυτές τις μέρες ένα πολύ ιδιάζον και ενδιαφέρον «υποκατάστατο» στη γενέτειρά του, το Ηράκλειο.

Η έκθεση «El Greco Architeto de retablos» στη Δημοτική Πινακοθήκη, η οποία μας συστήνει στην κυριολεξία έναν άγνωστο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο: τον αρχιτέκτονα αλλά και κατασκευαστή τέμπλων.

Τα έργα του, απ’ ό,τι διαπιστώνουμε από τη φωτογραφική αναδρομή στα ορόσημα της ισπανικής καλλιτεχνικής του δραστηριότητας, στον τομέα των εκκλησιαστικών τέμπλων, και την έρευνα του φωτογράφου και ιστορικού αρχιτεκτονικής Χοακίν Μπέρτσεθ, τα συνελάμβανε με αρχιτεκτονικό τρόπο ώστε να εντάσσονται εντός του τέμπλου για το οποίο προορίζονταν. Μάλιστα, σχεδίαζε ο ίδιος και τα τέμπλα δίνοντας έμφαση στις λεπτομέρειες -απ’ ό,τι φαίνεται είχε αδυναμία στα αρχαία κλασικά μοτίβα. Κιονόκρανα, έλικες πρόβολοι, γεισίποδες…

Την τελευταία δεκαετία του 16ου αιώνα, απηυδισμένος από το ισπανικό κύκλωμα που μονοπωλούσε την κατασκευή τέμπλων, πήρε τη μεγάλη απόφαση να στήσει το δικό του εργαστήριο που του επέτρεπε να ελέγχει απολύτως την κατασκευή τους. Δίπλα και παράλληλα, δηλαδή, στη ζωγραφική ανέπτυξε και τη δραστηριότητα του σχεδιαστή και του δημιουργού τέμπλων. Μαζί με τον γιο του Γεώργιο Εμμανουήλ ασχολήθηκε ειδικότερα με το σχεδιασμό, την ξυλογλυπτική, τη συναρμολόγηση των τέμπλων αλλά και το στοκάρισμα και την επιχρύσωση των αρχιτεκτονικών μερών τους.

Εξέπληξε με το προσωπικό του στιλ. Η αδυναμία του στη λάμψη του χρυσού θεωρείται κατάλοιπο της κρητικής εκπαίδευσής του. Τις γνώσεις πρωτοποριακής αρχιτεκτονικής εικάζεται ότι τις απέκτησε στη Βενετία και στη Ρώμη, από τον Αντρέα Παλλάντιο και τον Μιχαήλ Άγγελο. Διδαχές που εφήρμοσε με δημιουργική ελευθερία στην ισχύουσα ισπανική εκκλησιαστική τεχνοτροπία.

Ως επισκέπτρια στο παρεκκλήσι του νοσοκομείου Ταβέρα στο Τολέδο, αν γνώριζα αυτό που έμαθα από την έκθεση στο Ηράκλειο, θα έριχνα οπωσδήποτε και μια ματιά στα τέμπλα, στα λεπτά, κλασικά φυτικά μοτίβα που ο δημιουργός ζωγράφισε, στα κιονόκραμα που φινίρισε με το ίδιο χέρι στο κορυφαίο έργο «Η βάφτιση του Χριστού». Κάτι που θα επαναλάμβανα και σε άλλες εκκλησίες του Τολέδο. Υπάρχουν μελετητές που ερμηνεύουν ως «αρχιτεκτονικά αινίγματα» τις κατασκευές αυτές.

Ο αριθμός των τέμπλων που φιλοτέχνησε ο Γκρέκο από το 1590 υπήρξε μεγάλος, μολονότι ώς τις μέρες μας διασώθηκαν ελάχιστα. Το 1591 σχεδίασε και κατασκεύασε το τέμπλο της εκκλησίας Νουέστρα Σενιόρα ντελ Ρεμέδιο ντε Ταλαβέρα λα Βιέχα (Κάθερες), ένα από τα σημαντικότερα έργα του που έχει καταστραφεί. Το τέμπλο του παρεκκλησίου του Κολέγιο ντε Σαν Μπερναντίνο (του 1630) μεταφέρθηκε στο Μουσείο Ελ Γκρέκο, ενώ το τέμπλο του παρεκκλησίου Οβάγε του Σαν Βοθλέντε Μαρτίρ σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο της Σάντα Κρουθ. «Από την ανάλυση, ωστόσο, των λίγων που διασώθηκαν μπορούμε να υποθέσουμε ότι στο Τολέδο σφυρηλατήθηκε το μέλλον του Ηρακλειώτη ως αρχιτέκτονα», τονίζει ο Μπέρτσεθ. «Αυτό που τον ώθησε να ασκήσει την αρχιτεκτονική είναι η καλλιτεχνική και επαγγελματική ατμόσφαιρα του Τολέδο, της Ισπανίας εντέλει», προσθέτει. «Από ζωγράφος που σκηνογραφεί την αρχιτεκτονική στους καμβάδες του με μια αναγεννησιακή προοπτική, γίνεται ζωγράφος που σχεδιάζει και φιλοτεχνεί το έργο του ακόμα και αν η βάση της αρχιτεκτονικής του είναι το ξύλο». Ο Ισπανός ακαδημαϊκός αφήνει μάλιστα υπόνοιες ότι ο ζωγράφος συμμετείχε ακόμα και στα αρχιτεκτονικά σχέδια των ναών, για τους οποίους φιλοτέχνησε ζωγραφικά έργα και τέμπλα!

της Ιωάννας Κλεφτόγιαννη
αναδημοσίευση από ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s